Paradoks Nedir ve Ünlü Paradoks Örnekleri

Paradoks Nedir ve Ünlü Paradoks Örnekleri

Paradoks kelimesi yunan kökenli bir kelime olup türkçede ki karşılığı çelişkidir. İlk olarak yunan filozofları arasında kullanıldığı düşünülen paradokslar türkçedeki anlamındanda anlaşılacağı gibi çelişkiler üzerinde kurulmuştur. Genel yargı veya önermeler doğru veya yanlış diye nitelendirilebilirken paradoks yargılar hem doğru hem yanlış olabiliyor. Paradoksları paradoks yapanda tam olarak budur. Doğruluk değeri hakkında net bir karar verilememesinin yanında bir yandan kesin doğru bir yandan kesin yanlış görünürler.
Yıllar boyunca ünlü filozoflar ve matematikçiler paradoks dünyasına birçok yeni çelişki kazandırmışlardır. Bunlardan en ünlü ve kafa karıştırıcı olanları sizler için derledik.

Ünlü Paradoks Örnekleri

Berber Paradoksu

Bir berber, bulunduğu köydeki erkeklerden, yalnızca kendi kendini traş edemeyen erkekleri traş ediyor. Berberi kim traş edecek?
Eger kendi kendine traş olmasa, bu durumda kendi kendine traş olamayan erkek sınıfına girecek ve kendisi de kendini traş edemeyen erkekleri traş ettiği icin kendini traş etmesi gerekecek.
Kendini traş etmesi durumunda da kendi kendine traş olabilen erkekler sınıfına girmiş olacak ve sadece kendi kendine traş olamayan erkekleri traş ettiği için, bu kuralı bozmuş olacak.

Tüm Giritliler Yalancıdır Paradoksu

Giritli bir filozof olan Epimenides ölümsüz bir ifadede bulunarak tüm Giritliler yalancıdır. demiştir. Epimenides’in bu ifadesi Epimenides paradoksu olarak adlandırılır. Zaman zaman Yalancı paradoksu veya Giritli paradoksu olarak da anılmıştır.
Eğer tüm Giritliler yalancıdır önermesini doğru kabul edersek, kendisi de Giritli olan Epimenides’in yalancı olması gerekir. Eğer Epimenides yalancıysa, tüm söyledikleri gibi, tüm Giritliler yalancıdır önermesinin de yanlış olması gerekir. Önermenin hem doğru hem yanlış olduğu sonucu çıkar.
Eğer tüm Giritliler yalancıdır önermesi yanlış kabul edersek, kendisi de Giritli olan Epimenides’in doğru söylüyor olması gerekir. Şu halde, tüm Giritliler yalancıdır önermesi doğru olmalıdır. Yine çelişkili bir sonuç çıkar.

Timsah Paradoksu

Timsahın biri Nil kenarında çamaşır yıkmakta olan bir kadının bir anlık gafletinden yararlanarak onun çocuğunu yakaladı. Kadın çocuğunu geri vermesi için timsaha yalvardı. Timsah, çocuğuna ne yapacağımı doğru olarak tahmin edersen, onu sana veririm, aksi halde onu yerim, dedi.
Kadın, Ay! Yavrumu yiyeceksin, diye bir çığlık attı.
Timsah, pekala, dedi, artık onu sana veremem, çünkü böyle yaparsam sen yanlış tahminde bulunmuş olursun. Halbuki sana yanlış tahminde bulunursan onu yiyeceğimi söylemiştim.
Tam tersine, dedi kadın, yavrumu yiyemezsin, çünkü onu yersen doğru tahminde bulunmuş olurum ve doğru tahminde bulunduğumda onu bana vereceğini söylemiştin.

Zenon Paradoksu

M.Ö. 5. yüzyılda yaşamış Yunanlı düşünür Zenon’un şu hikayesi meşhurdur: Bir gün, Antik Yunan’ın meşhur savaşçısı Akhilleus, bir kaplumbağayla koşu yarışı yapmaya karar vermiş. Akhilleus, kaplumbağadan tam 10 kat daha hızlı olduğu için kaplumbağanın yarışa 100 m önden başlamasına izin vermiş. Yarış başladıktan birkaç saniye sonra, Akhilleus aradaki 100 m’yi hemen aşmış, ama bu arada onunkinin onda biri hızla hareket eden kaplumbağa, 10 m ilerlemiş. Yani aralarındaki mesafe, artık 10 m’ymiş. Akhilleus, bu 10 m’yi de geçerken, kaplumbağa da 1 m ilerlemiş, yani artık aralarında 1 m varmış. Akhilleus, bu 1 m’yi geçerken, kaplumbağa 1/10 m, yani 10 cm ilerlemiş. Akhilleus bu 10 cm’yi geçerken de kaplumbağa 1 cm ilerlemiş. Akhilleus bu 1 cm’yi de geçince, aralarındaki uzaklık 1 mm’ye düşmüş, vs. vs. Yani fark sürekli onda birine düşüyor, ama asla kapanamıyormuş. Yani kaplumbağadan 10 kat hızlı olan Akhilleus, kaplumbağayı hiç geçememiş!

Ve son olarak Yunan Filozof Sokrates’in dillerden düşmeyen o meşhur paradoksu ; ‘Tek bildiğim hiç birşey bilmediğimdir.’